Thursday, February 24, 2022

ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਿਰਾਸ । Sodar Rehraas

ਦਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸਹਿਤ' ਵਿੱਚੋਂ:

ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਿਰਾਸ:- ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਨਾਮ ‘ਸੋ ਦਰੁ’, ‘ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ’ ਅਤੇ ‘ਸੋ ਦਰੁ ਰਹਿਰਾਸ’ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ‘ਰਹਰਾਸਿ’ ਦੋ  ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ  ਬਣਿਆਂ ਹੈ:  ‘ਰਹ’ +  ‘ਰਾਸਿ’। ‘ਰਹ’  ਦਾ ਭਾਵ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ‘ਰਾਸਿ’ ਦਾ ਭਾਵ ਪੂੰਜੀ। ਸੋ ਰਹਿਰਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ – ਰਸਤੇ ਦੀ ਪੂੰਜੀ। ਇਸੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ ਹੈ: ‘…ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਹਮਰੀ ਰਹਰਾਸਿ ॥’ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ। ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰਹਿਰਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਪੰਜ ਵਖਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਸਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ ਹੈ।


(੧)    ‘ਸੋ ਦੁਰ’ ਦੀ ਬਾਣੀ (ਅੰਗ ੮-੧੦)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ‘ਸੋ ਦਰ ਤੇਰਾ ਕੇਹਾ ਸੋ ਘਰੁ ਕੇਹਾ…’ ਨਾਲ ‘ਆਸਾ’ ਅਤੇ ‘ਗੂਜਰੀ’ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ। ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਮਤ-ਭੇਦ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਛਪਾਏ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ, ਸੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੋ ਦਰੁ ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧’ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’ ਦਾ ਮੰਗਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’ ਦਾ ਮੰਗਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ੧- ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ (ਰਾਗੁ ਆਸਾ), ੨- ਮਹਲਾ ਨੁੰ (ਮਹਲਾ ੧) ਅਤੇ ੩- ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ (ਸੋ ਦਰੁ)।


ਸੰਨ ੧੬੪੦ ਈ. ਦੀ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹੱਥ ਲਿੱਖਤ ਬੀੜ।


ਸੰਨ ੧੬੯੫ ਈ. ਦੀ ਰਾਮਰਾਇ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਤਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਹ ਉਸ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹੈ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)


ਸੰਨ ੧੭੧੪ ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)

 
ਸੰਨ ੧੭੩੩ ਈ. ਦੀ ਮਾਈ ਦੇਸਾ ਜੀ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)


ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੇਂਸ ਲਾੲਬ੍ਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਰੂਪ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬੀੜ ਦਾ ਹੂ-ਬਹੂ ਉਤਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਨ ੧੭੪੨ ਈ. ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆ ਗਇਆ ਸੀ।


ਸੰਨ ੧੭੪੬ ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ। (ਹਵਾਲਾ: ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ)


ਸੰਨ ੧੭੬੬ ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਪੋਥੀ।


(੨)    ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’ ਦੀ ਬਾਣੀ
(ਅੰਗ ੧੦-੧੨)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨੁ…’ ਨਾਲ ‘ਆਸਾ’ ਰਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ।


 ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ੫ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ੪ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।  ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਮਤ-ਭੇਦ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਛਪਾਏ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ, ਸੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੪ ਸੋ ਪੁਰਖੁ’ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥’ ਦਾ ਮੰਗਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੪ ਸੋ ਪੁਰਖੁ ॥’ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।


ਸੰਨ ੧੬੪੦ ਈ. ਦੀ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹੱਥ ਲਿੱਖਤ ਬੀੜ ।


ਸੰਨ ੧੬੯੫ ਈ. ਦੀ ਰਾਮਰਾਇ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਤਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਹ ਉਸ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹੈ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)


ਸੰਨ ੧੭੩੩ ਈ. ਦੀ ਮਾਈ ਦੇਸਾ ਜੀ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)


ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੇਂਸ ਲਾੲਬ੍ਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਰੂਪ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਦਾ ਹੂ-ਬਹੂ ਉਤਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ੧੭੪੨ ਈ. ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆ ਗਇਆ ਸੀ।


ਸੰਨ ੧੭੪੬ ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ। (ਹਵਾਲਾ: ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ)


(੩)    ‘ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ’ ਦੀ ਬਾਣੀ (ਦਸਮ ੧੩੮੬-੧੩੮੮)
ਪਾਇ ਗਹੈ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸ੍ਵੈਯਾ ਅਤੇ ‘ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕਉ ਛਾਡਿ ਕੈ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਦੋਹਰਾ ‘ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ’ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਹਿਸਾ ਨਹੀਂ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ‘ਚਰਿਤ੍ਰੋ-ਪਾਖਯਾਨ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪਾਇ ਗਹੈ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸ੍ਵੈਯਾ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ‘ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਪਰ ‘ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ’ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸ੍ਵੈਯਾ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ‘ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ’ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪੜ੍ਹਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ।


(੪)    ‘ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ’ ਦੀ ਬਾਣੀ
(ਅੰਗ ੯੧੭-੯੨੨)

ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ੪੦ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ‘ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ’ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਲੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। 


(੫)    ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ’ ਦੀ ਬਾਣੀ
(ਅੰਗ ੧੪੨੯)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਦਾ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਦੇ ਮਤ-ਭੇਦ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਛਪਾਏ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ, ਸੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪ ॥’ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਬਾਣੀ, ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ‘ਘਰੁ’ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟਾ ਮੰਗਲਾ (ਭਾਵ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’) ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ’ ਇੱਕ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢਲੇ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ੫॥’ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਦੇਖੋ:- http://manvirsingh.blogspot.com/2021/06/mundavani.html


Friday, December 31, 2021

Q: Did the Gurus have their own Dharam or did they just reform what was already there?

ੴ ਸਤਿ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥
Invoking the One all-pervasive Creator who may be known by the true guru’s grace.
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੈ, ਅਟਲ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੨
Baani of the third Guru in Raag Aasa to be sung to the second beat.
ਰਾਗ ਆਸਾ ਤੀਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ।

ਹਰਿ ਦਰਸਨੁ ਪਾਵੈ ਵਡਭਾਗਿ ॥
One receives vision of the Lord by good fortune.
ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸਚੈ ਬੈਰਾਗਿ ॥
It comes when yearning for the Eternal is generated by the teachings of the Guru;
(ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ) ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਬੈਰਾਗ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈਦਾ ਹੈ।

ਖਟੁ ਦਰਸਨੁ ਵਰਤੈ ਵਰਤਾਰਾ ॥
Amongst the Hindus, teachings of the six philosophies (darshans) are in vogue i.e. are followed - they each have a limited view.

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਛੇ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨਾਂ) ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ),

ਗੁਰ ਕਾ ਦਰਸਨੁ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ॥੧॥
But the Guru's philosophy is un-reachable/un-equalled by other philosophies which are limited in nature. (1)
ਪਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨ) ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।੧।

ਗੁਰ ਕੈ ਦਰਸਨਿ ਮੁਕਤਿ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥
A state of liberation - from vices in life and reincarnation on death - is attained by following the Guru’s philosophy/teachings (darshan).
ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਚਾ ਆਪਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਸੋਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
The Eternal Master Himself abides i.e. is found - in the mind. 1. (Rahaau) pause and reflect on this.
ਉਹ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।੧।ਰਹਾਉ।

ਗੁਰ ਦਰਸਨਿ ਉਧਰੈ ਸੰਸਾਰਾ ॥
Everyone can be saved - from vices in life and reincarnation on death - by following the Guru’s philosophy/teachings (darshan).
ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਜੇ ਕੋ ਲਾਏ ਭਾਉ ਪਿਆਰਾ ॥
But only if someone applies the self with sincere love to the Guru.
ਪਰ ਤਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਲਾਏ।

ਭਾਉ ਪਿਆਰਾ ਲਾਏ ਵਿਰਲਾ ਕੋਇ ॥
Some rare person give sincere love (devotion) to the Guru.
(ਹਾਂ) ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ (ਸ਼ਰਧਾ) ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰ ਕੈ ਦਰਸਨਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥੨॥
Those who do, experiences everlasting peace through the Guru's Dharam, religion. 2.
ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।੨।

ਗੁਰ ਕੈ ਦਰਸਨਿ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥
One attains the state of freedom - from vices - by following the philosophy/teachings of the Guru.
ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਰਮ (ਦਰਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੈ ਪਰਵਾਰ ਸਾਧਾਰੁ ॥
One becomes a good support for one's family - if one serves (meditates and follows) the True Guru.
ਜਿਹੜਾ ਜਗਿਆਸੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੇਂਵਦਾ (ਸਿਮਰਦਾ) ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਲਈ ਵੀ ਆਸਾਰਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਗੁਰੇ ਕਉ ਗਤਿ ਕਾਈ ਨਾਹੀ ॥
There is no freedom - from vices - for the guru-less i.e. one who does not follow the Guru’s teachings.
(ਹੇ ਭਾਈ!) ਨਿਗੁਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਗਤੀ (ਭਾਵ ਉਤਮ ਅਵਸਥਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਅਵਗਣਿ ਮੁਠੇ ਚੋਟਾ ਖਾਹੀ ॥੩॥
Those who are robbed of virtues by vices, receive/suffer pain. 3.
ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਅਵਗੁਣਾਂ (ਪਾਪਾਂ) ਦੇ ਠੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੱਟਾਂ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।੩।

ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁਖੁ ਸਾਂਤਿ ਸਰੀਰ ॥
On the other hand one’s body maintains comfort and spiritual peace by following the Guru’s Word/Teachings. 
ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਾ ਕਉ ਲਗੈ ਨ ਪੀਰ ॥
One who follows the Guru’s Teaching is not touched (affected) by any pain.
ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੁਖ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।

ਜਮਕਾਲੁ ਤਿਸੁ ਨੇੜਿ ਨ ਆਵੈ ॥
In the end the messengers of death do not come near that person - because they are commanded to take only those who defy Divine commands;
ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਮਕਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਵੈ ॥੪॥੧॥੪੦॥
(Guru) Nanak (Ji says that:) One who follows the Guru’s Teachings remains absorbed in the Eternal Lord. 4. 1. 40.
ਨਾਨਕ, (ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ) ਗੁਰਮੁਖ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਸਮਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।੪।੧।੪੦।

 

ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਛਪਾਏ ਸਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ । Warning about missing Puratan Saroops & modern printed Saroops


Jathedar Bhai Ranjit Singh Ji talks about attack on Sikh historic saroops

Wednesday, December 29, 2021

ਸ੍ਰੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ । Sri Barah Maha

ਸ੍ਰੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ:- ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਿੱਖਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਤ-ਭੇਦ ਹੈ।  ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਛਪਾਏ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਮਾਂਝ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੪' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’ ਦਾ ਮੰਗਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ‘ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿਦਾ ਮੰਗਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂਝ’ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਾਝ’ ਲਿਖਿਆ ਹੈਬਹੁਤਾਂਤ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਖਾਸ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ੧- ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ('ਰਾਗੁ ਮਾਝ'), ੨- ਮਹਲਾ ਨੁੰ ('ਮਹਲਾ ੫'), ੩- ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ('ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ') ਅਤੇ ਫਿਰ ਘਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ('ਘਰੁ ੪')।

ਸੰਨ 1640 ਈ. ਦੀ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਵਾਲੀ ਹੱਥ ਲਿੱਖਤ ਬੀੜ।

ਸੰਨ 1695 ਈ. ਦੀ ਰਾਮਰਾਇ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਤਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਹ ਉਸ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹੈ। (ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)

ਸੰਨ 1714 ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ।
(ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)
 
ਸੰਨ 1733 ਈ. ਦੀ ਮਾਈ ਦੇਸਾ ਜੀ ਵਾਲੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ।
(ਹਵਾਲਾ: Punjab Digital Library)


ਸੰਨ 1746 ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ।
(ਹਵਾਲਾ: ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ)
 
ਸੰਨ 1823 ਈ. ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ।
(ਹਵਾਲਾ: ਪਿੰਡ ਲਾਂਗ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖਿਰਣੀ ਸਾਹਿਬ)
 
੧੮ ਵੀ. ਸਦੀ ਦਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀੜ।
(ਹਵਾਲਾ: ਭਾਈ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੰਡਨ, Victoria & Albert ਰੀਸਰਚਰ)
 
 
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਥਾ-ਸੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਪਾਠ-ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ’ (ਪੰਨਾ ੪੨)। ਨੋਟ:- ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਮ (column) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪੰਨਾ’ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਸਤ੍ਰ’ ਹੈ; ਤੀਜਾ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪਦਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਅੰਕ’ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਸ਼ੁਧ ਪਾਠ’ ਹੈ; ਪੰਜਵੇਂ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਬੀੜ ਸੂਚੀ ਨੰਬਰ’ ਹੈ; ਛੇਵੇਂ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪਤਿ’ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਤਵੇਂ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਸਤ੍ਰ’ ਹੈ।

 

Tuesday, December 14, 2021

Defamation & Slander: A story which makes you think...


At the end of October 2021, social media and news channels went wild in sharing the "news" that during the Kisaan Morcha (farmer's protest) that a Nihang Singh had been arrested for beating up a poultry farm worker because he wanted to take a chicken without paying (i.e. stealing). This "news" was shared like wildfire on social media and news channels. Things did not just stop here, they "asserted" that the individual arrested was "a fake Nihang" and "a fake Sikh".

The poultry farm worker had his leg broken, and pleaded to those gathered and the media channels that he was the innocent party and that the man dressed in Nihang dress wanted to steal a chicken from him. So, when people heard this, they tied up the hands of the Nihang Singh and removed his Chola (dress), Kirpaan, and even removed his Dumala (large turban) and Keski (under-turban). Photos of the individual wearing a t-shirt, Kachhera (Sikh shorts) and bare-head were brandished across the world. The individual's hair was shorter than one would expect someone to have with uncut hair. On top of that the individual spoke Hindi. The fact he had shorter length hair and he spoke Hindi led people to be sure that he was a fake Sikh, planted by the government to undermine the Kisaan Morcha.




In today's world, we have news and information at our finger tips. As soon as something gets sent to us on WhatsApp, Facebook, Instagram etc, we tend to press share or forward. Sometimes we have read it, and at other times, we just see the top headline, and without reading the full details we forward it on. A lot of time we never stop to think - is this actually true or is there even the tiniest chance that the claimed "news" or "information" is actually false or malicious - either by mistake, or deliberate?

Most people forwarded this "news" thinking that they were helping the Panth and the Kisaan Morcha by exposing "fake Sikhs" or "agents" trying to defame Sikhi and the Morcha. I even spoke to my parents that day, and said that during the Kisaan Morcha today a fake Sikh dressed up as Nihang tried to steal chickens and broke the leg of a poor poultry farm worker (I spoke as it was fact!). Whoever heard the news condemned the individual, and said well-done to those who took off his Bana (Sikh dress), Kirpan and Dastaar (turban). Certain famous personalities labelled the captured Nihang Singh as an agent of RSS (Hindu fascist group) and a government agent seeking to undermine the Kisaan Morcha.


HOWEVER.... it transpired afterwards that the whole story was not as it was claimed and that the nasty comments and condemnation that the young Nihang Singh faced were totally unwarranted. The individual caught was called "Naveen Singh Sandhu." Firstly, the poultry farm worker had lied that Bhai Naveen Singh stole a chicken (to cover himself from further condemnation for his own wrong actions). As you can imagine, before even thinking if there is a potential of someone lying about this situation, people had made comments like "these Nihangs cannot live without meat, and have stooped so low" etc. When Hindu farmers from Haryana who had been eye witnesses heard and saw all the wrong information being spread about Bhai Naveen Singh, they came forward and said that this was totally made up. The reality was the poultry farm worker was smoking in front of the tent were Sri Guru Granth Sahib Ji resided. Bhai Naveen Singh had asked the man to either go away or stop smoking. The man smoking refused to stop and instead began to verbally abuse Bhai Naveen Singh. Bhai Naveen Singh responded back by hitting the man on his legs (which ended up breaking his leg) with his Lathi (bamboo stick).


Now, the Sikhs who had got emotional and falsely believed (without evidence or proof) that Bhai Naveen Singh had been stealing, had removed Bhai Naveen Singh's Kakaars (articles of faith) and Bana (Sikh dress). Because he spoke Hindi, they suspected he was an imposter Sikh. Yes, he spoke Hindi, like many other Sikhs, as not all Sikhs are Punjabis!! He had his Dastaar removed, and he had short hair compared to most Gursikhs. Yes, he had shorter hair than most Gursikhs because he had recently grown his Kes and taken Amrit. In fact he was a Hindu Jaat from Haryana, who had done Sangat of Gursikhs during the Kisaan Morcha and decided to become a Sikh. His neighbours from his native village came on social media to defend that he was a genuine Sikh and had taking Amrit, and even his local Sikh Sangat (congregation) came forward in the defence that Bhai Naveen Singh was a genuine Gursikh, and not just that, he was Sikh who had love and devotion for the Guru.






The term 'defamation' describes an untrue statement that's been presented as fact and causes harm to the character of the person it describes. If someone's reputation is damaged because of a false statement, this statement will be considered defamatory. A few days later all Sikh media channels apologised for their false reporting, and how rumours and malicious lies had been repeated over and over again to the extent that people thought it was true. A respectable Nihang Singh's reputation had been damaged by the media and people on social media reposting. However, in the eyes of Guru Sahib he was true and honourable. It was moving to see, how Bhai Naveen Singh remained so calm and composed throughout the whole ordeal and was not bothered by other's slander and negativity, as he knew that Guru Ji knew the truth.
 
Bhai Naveen Singh was freed from police custody and was given the honour and respect of a hero. He was not a thief, but someone who had acted to maintain the sanctity and respect of Sri Guru Granth Sahib Ji. Those who had denounced him as a fake Sikh had to apologise and regretted to "jumping to conclusions".  Bhai Naveen Singh received flower garlands and Siropas (robes of honours) from different leaders, Sikh Sangats, and Takht Sahibs. When asked what punishment should be given to those who dishonoured his Kakaars and Bana, he humbly replied, "Guru Gobind Singh Ji himself will punish them, I don't need to do anything."






REFLECTION:
Not everything written on the Internet is true! Not all news channels report the truth, nor do all news channels spread lies. So, we have to remain alert and aware ourselves. Spreading false information verbally is called 'slander', and in writing is called 'libellous'. It can even be against the law! 
 
One wise Gursikh said, "If something on the Internet seems to be good to be true, that is most likely the case. And, if something on the Internet seems to be bad to be true, that is most likley the case." Sadly, there lots of people who have lots of free time and nothing better to do than put others down or make up false accounts, false posts or make fake news to increase their viewership. However, one thing is for sure, Guru Ji says such people will be in karmic debt!
 
If we spread "information" or "news" that has not been verified as truth, or worst from an anonymous ID or rogue site, and there is even the slightest chance of it been untrue or malicious, then we should not forward or share such things if we want to save ourselves from the karmic debt. Sometimes without knowing we help anti-Sikh elements/forces with condemning fellow Gursikhs without even knowing the truth! Gurbani tells us that the sin (paap) of slander is huge!

ਨਿੰਦਾ ਭਲੀ ਕਿਸੈ ਕੀ ਨਾਹੀ ਮਨਮੁਖ ਮੁਗਧ ਕਰੰਨਿ ॥
ਮੁਹ ਕਾਲੇ ਤਿਨ ਨਿੰਦਕਾ ਨਰਕੇ ਘੋਰਿ ਪਵੰਨਿ ॥੬॥

"It is not good to slander anyone, but the foolish, ego-centred people (Manmukhs) still do it. The slanderers have to face shame and they fall into the most horrible hell. ||6||"
(Raag Soohee - Guru Amar Daas Ji - Sri Guru Granth Sahib Ji - Ang 755)

Tuesday, December 07, 2021

ਕੈਂਸਰ ਨਾਲੋ ਵੀ ਭੈੜੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਿੰਦਿਆ | Nindya Is Worse Than Cancer

There are two things in life, which Guru Ji has asked all his Sikhs to refrain from. One is Nindya (slander) and the other is looking lustfully at another's body. In this Katha (sermon) Giani Pinderpal Singh Ji beautifully explains, using Shabads from the Bani (Holy Words) of Guru Teg Bahadur Ji, how can we control ourselves from committing such spiritual crimes.

Saturday, November 20, 2021

Sharing information about Guru Teg Bahadur Ji's Shaheedi with non-Sikh colleagues and friends...

Marking the martrydom of Guru Teg Bahadur Ji

On 24th November Sikhs remember the martyrdom of the Ninth Guru of Sikhs, Guru Tegh Bahadur Ji, also known as “Srist dee chadar” (Protector of Humanity). Guru Tegh Bahadur Ji undertook the supreme sacrifice of martyrdom for the protection of the most fundamental of human rights - the right of a person to freely practice his or her religion without interference or hindrance. 
 
In the modern times we tend to take this freedom for granted – but in 1675, millions of people were denied this basic right by the Mughal rulers of India at the time. The Mughal rulers began a campaign of forced conversion of religion, and many thousands were killed for refusing to change their religion. Well before governments of developed countries had begun discussing liberty, equality and human rights for all citizens irrespective of their background, the Sikh Gurus had not just been promoting these ideas but practicing them in their life, already in the fifteenth and the sixteenth centuries. This posed a challenge to the oppressive Mughal rulers of the time in India who did not believe in the concept of human rights and dignity for all religious communities. 
 
Guru Tegh Bahadur Ji, like the previous Sikh Gurus, stood against those rulers who remained indifferent to the exploitation and oppression of the common people and to those who felt helpless. Guru Tegh Bahadur Ji made the supreme sacrifice for laying his life for the protection of human rights, in particular the right to religious freedom, not for Sikhs, but for other religious communities. This is the first act in recorded world history where someone. 
 
Guru Tegh Bahadur Ji’s martyrdom and refusal to accept any form of oppression or injustice remains relevant and meaningful even today, where sadly injustices, discrimination, and exploitation in different forms and levels still exist.